Sán heo – Đừng để câu chuyện đi quá xa

Câu chuyện về sán heo (sán lợn) đang làm nhiều người xôn xao, hoang mang, lo lắng. Theo con số thống kê từ Cục y tế dự phòng, hiện có hơn 50 tỉnh thành trong cả nước đã có trường hợp sán heo. Nhiều người do lo lắng, đã đi xét nghiệm máu. Hiểu về vấn đề này như thế nào cho đúng?

  1. Xin BS cho biết, sán heo có quá nguy hiểm không? Có phải làm xét nghiệm máu để tìm sán heo như nhiều người đang làm?

BS: Bệnh sán heo hay còn gọi là sán dải heo, sán lợn, tức con ấu trùng nằm trên cơ của con heo. Đây là căn bệnh từ xưa đến nay, không phải là bệnh mới. Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá Việt Nam là nước nằm trong vùng dịch tể của sán heo, tức kí sinh trùng này có rất nhiều trong môi trường Việt Nam. Vì thế, không cần thiết đi xét nghiệm. Nếu muốn chẩn đoán bệnh sán heo thì cần dựa vào triệu chứng. Có 2 mức độ: Thứ 1, triệu chứng ở bụng, con sán tồn tại trong bụng khiến người mắc phải sẽ sụt cân, đau bụng, ăn uống không thể hấp thu vì sán đã sử dụng dinh dưỡng đó. Thứ 2, sán sẽ theo đường tiêu hóa ra bên ngoài và bản thân có thể phát hiện được.

Trong trường hợp nặng hơn, trong chuyên môn sẽ gọi là “đi lạc”. Bình thường chu trình của con sán khi vô cơ thể người, sau đó sẽ đi xuống ruột để thải và tiếp tục nhân giống ra môi trường bên ngoài. Nhưng có những con đi lạc, khi đi vào cơ thể người, chúng chạy lên chỗ nào thì ra triệu chứng đó. Với tỉ lệ thấp như vậy, chúng ta cũng không thể tự nhiên phán đoán bệnh. Xét nghiệm máu cũng không có giá trị. Vì nếu có trong bụng thì xét nghiệm phân. Khi nào có triệu chứng ở não, người ta làm CT- MRI. Triệu chứng ở da thì nhìn vào da sẽ thấy. Vì vậy, không nên làm xét nghiệm máu. Cho nên càng xét nghiệm ra, càng thảo luận về nó mà không chính xác, thì càng làm cho dân hoang mang thêm. Vì nó có thể nhiễm ở bất cứ đâu nếu chúng ta ăn sống. Điều quan trọng là khi nuôi heo phải tẩy giun cho heo theo định kỳ. Cách ly khu vực nuôi, đừng để phân heo rơi vãi ra. Khi mổ heo cũng nên chọn lựa nguồn heo sạch. Đây là chuyện của ngành nông nghiệp. Còn đối với y khoa, khi thịt heo được nấu chín, giun sán sẽ không thể tồn tại được.

 

  1. Thưa BS, giả sử kết quả dương tính với sán heo, cần làm gì?

BS: Nếu kết quả dương tính, cho thấy, bệnh nhân đã từng tiếp xúc với con ấu trùng này rồi, cũng có thể đã hết, do đã được bài tiết ra bên ngoài. Mặc dù vậy, kết quả xét nghiệm vẫn cho ra kết quả dương tính trong thời gian vài năm khi ấu trùng đã được thải ra bên ngoài hết. Còn nếu như kết quả âm tính thì cũng không phải đã an tâm. Khả năng khi bệnh nhân ăn phải thịt heo có chứa ấu trùng, hơn 8 tuần sau ấu trùng mới phát triển và thời gian sau nữa mới có thể kiểm định được bằng xét nghiệm máu. Vì thế, xét nghiệm máu cũng khó có thể phát hiện được chính xác người đó có mắc sán heo hay không. Trên Thế giới cũng đã nói rằng, không thể chẩn đoán rằng xét nghiệm Elisa trong máu. Ngoại trừ trường hợp thấy một bệnh nhân nào đó có triệu chứng về não, về mắt và nghi ngờ về con sán đó thì mới cần xét nghiệm máu.

 

  1. Như vậy, theo Bác sĩ, cách làm tốt nhất của phụ huynh hiện nay là gì?

BS: Nếu bệnh nhân xét nghiệm có kết quả dương tính, nhưng không có triệu chứng gì hết thì nên về nhà xổ giun. Nếu trẻ có kết quả âm tính, mà môi trường sinh hoạt có thể bị nhiễm giun hoặc nghi bé đã ăn hay chơi gì để có thể bị nhiễm, thì cũng nên xổ giun. Cách tốt nhất là xổ giun, chứ không cần thiết phải phân tích kết quả.

Qua những sự việc trên, cho thấy, việc ăn chín uống sôi rất quan trọng, ăn sạch uống sạch và rửa tay trước khi ăn, bảo đảm vệ sinh môi trường, đừng cho trẻ chơi đùa nơi có những nguy cơ nhiễm.

Nếu bản thân người làm y khoa nhưng giải thích làm người dân lo lắng thêm, trong khi nó không có giá trị gì hết thì không nên. Nếu người làm truyền thông không hiểu biết nhiều bởi không phải lĩnh vực chuyên môn của mình, thì phải tìm hiểu cặn kẽ. Khi mô tả 1 hiện tượng với những cái tít làm người dân lo lắng thì không nên. Xét trên bình diện khác, nếu như thịt heo không được tiêu thụ, thì người nông dân sẽ gặp rất nhiều khó khăn, kéo theo rất nhiều hệ lụy.

 

  1. Thưa BS, như BS vừa nói, Việt Nam nằm trong vùng dịch tể của sán heo. Vậy tỉ lệ bệnh trong cộng đồng được xác định như thế nào? Tỉ lệ trẻ được tẩy giun ở TP.HCM được xem như là an toàn chưa, hay các gia đình vẫn chưa quan tâm đến vấn đề tẩy giun cho con em mình?

BS: Theo phân vùng bệnh sán heo của Tổ chức Y tế Thế giới thì Việt Nam được xếp vào vùng đỏ. Sán heo tồn tại rất nhiều trong môi trường Việt Nam, vì vậy khả năng tiếp xúc với trứng sán, các tác nhân gây bệnh rất nhiều. Một phần nguyên nhân do việc quản lý chuồng trại, chăm sóc gia súc, đặc biệt là heo chưa tốt, quản lý phân heo, xổ giun cho heo cũng chưa đạt. Điều quan trọng nhất là cần một chiến lược phòng ngừa, một chiến lược lâu dài giữa nhà quản lý trong chăn nuôi cũng như ý thức của người dân.

 

  1. Thưa BS, chiến lược phòng ngừa nhìn ở góc độ ngành Y tế như thế nào, hay là câu chuyện của những ngành liên quan đến nguồn lây sán heo?

BS: Từ lâu, Bộ Y tế cũng đã đưa ra các khuyến cáo, kêu gọi mọi người nên ăn chín uống sôi, tẩy giun định kỳ. Ngành nông nghiệp cũng quy định rất rõ, khu vực chuồng trại nuôi heo nên tách biệt, không nuôi chung với các con vật khác và gần nơi sinh sống, việc xử lý phân heo trước khi sử dụng làm phân bón. Bên cạnh đó cũng nên xổ giun định kỳ cho heo.

Đối với trẻ em, vì trẻ rất hiếu động và thường ngậm tay, nên phụ huynh cũng nên xổ giun định kỳ. Thậm chí người lớn khi đi ăn uống ở ngoài hay những món có khả năng chứa giun sán cao, thức ăn tái… cũng nên nhớ xổ giun.

Xổ giun là một khuyến cáo rất lớn của Bộ Y tế và các quốc gia nằm trong vùng dịch tể giun sán. Nếu chúng ta thấy có giun, cần phải uống lại ngay. Không cần biết cách uống lần trước là bao nhiêu. Các nhà khoa học trên thế giới khuyên khi trẻ tái bị giun nhiều lần, phụ huynh cần cho trẻ xổ 2 đợt liên tục. Ví dụ, khoảng cách khi xổ đợt đầu và đợt thứ 2 nên cách nhau từ 2-3 tuần. Đồng thời, nên cắt ngắn móng tay cho trẻ.

Tư vấn chuyên môn

BS Trương Hữu Khanh

Trưởng Khoa Nhiễm – BV Nhi Đồng 1

Minh Khuê

Theo Tạp chí Sức Khỏe – khoe24h